Hướng dẫn cách đọc báo cáo tài chính chi tiết và dễ hiểu nhất

Kỹ năng đọc hiểu và phân tích báo cáo tài chính là điều quan trọng tất yếu trong đầu tư chứng khoán. Tuy nhiên vẫn còn nhiều nhà đầu tư mới chưa biết cách để nắm được những thông tin cần thiết khi đọc báo cáo tài chính. Vì vậy còn chần chờ gì mà không theo dõi bài viết hướng dẫn cách đọc báo cáo tài chính chi tiết và dễ hiểu nhất của chúng tôi ngay thôi nào!

Báo cáo tài chính là gì?

Báo cáo tài chính là số liệu thể hiện các thông tin liên quan đến những hoạt động tài chính của doanh nghiệp, ví dụ như lợi nhuận, dòng tiền, nợ, vốn chủ sở hữu, doanh thu, tài sản,… Thông thường, báo cáo tài chính sẽ được doanh nghiệp công bố định kỳ vào cuối mỗi quý và mỗi năm.

Các thành phần trong báo cáo tài chính hoàn chỉnh bao gồm:

  • Báo cáo của Ban giám đốc
  • Báo cáo của công ty kiểm toán độc lập
  • Bảng cân đối kế toán
  • Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
  • Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
  • Thuyết minh báo cáo tài chính

Ý nghĩa của việc phân tích báo cáo tài chính

Việc phân tích báo cáo tài chính có vai trò rất quan trọng đối với nhà đầu tư, ngân hàng cho vay và với cả chính doanh nghiệp, cụ thể:

  • Việc phân tích báo cáo tài chính sẽ giúp cho nhà đầu tư hay các đối tác làm ăn biết được hiệu quả tình hình hoạt động của công ty, kế hoạch quản lý chi tiêu dòng tiền như thế nào và đánh giá được tiềm năng phát triển của doanh nghiệp trong tương lai,… từ đó đưa ra quyết định đầu tư phù hợp và đúng đắn.
  • Tìm hiểu chi tiết về báo cáo tài chính của doanh nghiệp, là yếu tố tiên quyết để nhà đầu tư quyết định sở hữu cổ phiếu của doanh nghiệp. Bời vì, nó giúp phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh và tình hình phân phối lợi nhuận cho cổ đông. Nếu doanh nghiệp làm ăn sinh ra nhiều lợi nhuận, thì cổ tức chi trả sẽ tăng theo thời gian. Và ngược lại, nếu tình hình kinh doanh không tốt, thua lỗ thì cổ đông sẽ là người chịu thiệt.
  • Thông qua việc phân tích báo cáo tài chính giúp chủ doanh nghiệp nhìn thấy được tình hình hoạt động định kỳ, chiến lược kinh doanh và quản lý chi tiêu,… Từ đó đưa ra các biện pháp cải thiện, bổ sung và giúp tổ chức quản lý chặt chẽ, minh bạch và rõ ràng hơn.

Hướng dẫn chi tiết cách đọc báo cáo tài chính của doanh nghiệp 

Sau khi tìm hiểu về ý nghĩa. ta có thể nhận thấy tầm quan trọng của việc phân tích báo cáo tài chính trước khi quyết định lựa chọn đầu tư. Nhưng không phải bất kỳ nhà đầu tư nào cũng biết đọc và phân tích báo cáo tài chính một cách hoàn chỉnh, vì thế tiếp theo chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn cách đọc báo cáo tài chính đơn giản và chính xác thông qua 5 bước:

Bước 1: Đọc trước kết luận của kiểm toán viên

Nhiều nhà đầu tư thường qua qua chi tiết này, vì họ lầm tưởng rằng nội dung này không hề quan trọng. Tuy nhiên, đó là một suy nghĩ hoàn toàn sai lầm, bởi vì thực chất việc đọc ý kiến của kiểm toán viên rất cần thiết, cụ thể:

  • Khi chắc chắn rằng báo cáo tài chính của doanh nghiệp được kiểm toán bởi một đơn vị uy tín và chuyên nghiệp, điều này chứng minh những số liệu công ty cung cấp là hoàn toàn đúng sự thật và không có việc làm giả hay phóng đại doanh số để lừa đảo nhà đầu tư.
  • Thông thường, kiểm toán viên sẽ đưa ra ý kiến về tính xác minh theo 4 mức độ tin cậy giảm dần như sau:
  • Chấp nhận toàn phần,
  • Ngoại trừ,
  • Không chấp nhận, 
  • Từ chối. 

Ví dụ thực tế:

  • Nếu được kiểm soát viên nhận xét là chấp nhận toàn phần, thì điều này đồng nghĩa với việc thể hiện rằng báo cáo này đã phản ánh trung thực, đối tác làm ăn hoàn toàn có thể tin tưởng vào các số liệu được cung cấp. 
  • Ngược lại, nếu ý kiến của kiểm soát viên là từ chối, thì bạn cần xem xét lại việc lựa chọn đầu tư vào doanh nghiệp đó.
  • Ngoài ra, trong quá trình dò xét nếu phát hiện sai sót thì ngay lập tức kiểm soát viên sẽ yêu cầu phía doanh nghiệp chỉnh sửa kịp thời. 

Bước 2: Phân tích bảng cân đối kế toán

Đây là bảng số liệu quan trọng tiếp theo mà bạn cần chú ý đến, vì nó phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp tại một thời điểm cụ thể. Có 2 thành phần chính cấu tạo nên bảng cân đối kế toán, đó là tài sản và nguồn vốn.

Trong đó:

  • Tài sản được chia thành 2 loại:

– Tài sản ngắn hạn là những tài sản có thời gian sử dụng, luân chuyển, thu hồi vốn trong một kỳ kinh doanh hoặc trong một năm. Tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp có thể tồn tại dưới hình thái tiền, hiện vật (vật tư, hàng hóa), dưới dạng đầu tư ngắn hạn và các khoản nợ phải thu.

– Tài sản dài hạn là những loại tài sản của doanh nghiệp dự kiến sử dụng, thay thế hoặc khoản thu dài hạn (trên 12 tháng hoặc trong nhiều chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp) và có giá trị lớn. Bao gồm tài sản cố định như máy móc nhà xưởng,… và tài sản vô hình như bản quyền phát minh, bằng sáng chế,…

  • Nguồn vốn được tạo thành từ nợ phải trả và vốn chủ sở hữu:

– Nợ phải trả là số tiền nợ các cá nhân hay công ty khác, khi họ đã bán hàng hóa, dịch vụ, nguyên liệu cho doanh nghiệp nhưng doanh nghiệp chưa thanh toán vì đã mua chúng dưới hình thức tín dụng thương mại. Nó bao gồm nợ dài hạn và nợ ngắn hạn, trong đó có khoản phải trả người bán, thuế và các khoản phải nộp cho cơ quan nhà nước, phải trả người lao động, nợ vay tín dụng, lãi ngân hàng,…

– Vốn chủ sở hữu là nguồn vốn thuộc sở hữu của các chủ doanh nghiệp, các thành viên trong công ty liên doanh hay các cổ đông trong công ty. Trên thực tế, đây là nguồn vốn được các chủ sở hữu cùng nhau góp vốn nhằm phục vụ cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh và tạo ra lợi nhuận cũng như thanh toán các khoản thua lỗ nếu doanh nghiệp kinh doanh không có lãi.

Sau khi tìm hiểu về các thành phần có trong bảng, tiếp theo là những điều nhà đầu tư cần chú ý trong bảng cân đối kế toán:

  • Xem xét số dư tiền và các khoản tương đương tiền: vì nếu khoản lợi nhuận mà công ty thu được lớn nhưng phần chi phí này thấp, điều đó có nghĩa là dòng tiền của doanh nghiệp không lành mạnh, dẫn tới bị thiếu hụt thanh khoản. Lưu ý một doanh nghiệp cần có số dư tiền mặt ít nhất 10% nợ ngắn hạn mới đảm bảo khả năng thanh khoản tức thời.
  • Phân tích khoản nợ vay, lãi trả và hệ số nợ: tại đây nhà đầu tư cần chú ý đến các khoản vay nợ của doanh nghiệp, nếu mức vay cao thì vốn sinh lời sẽ thấp, vì lợi nhuận sẽ được ưu tiên dùng cho trả nợ. Đồng nghĩa với việc kế hoạch kinh doanh của công ty kém hiệu quả dẫn đến doanh thu thấp. Tuy nhiên, vẫn còn muốn số trường hợp doanh nghiệp muốn dựa vào vốn vay để mở rộng quy mô, vì thế còn tùy vào chiến lược kinh doanh mà họ đang thực hiện.
  • Chú ý đến sự mất cân đối tài chính – một trong những yếu tố quan trọng dẫn đến sự mất cân đối đó là tài sản dài hạn cần được tài trợ bởi nguồn vốn dài hạn tương ứng. Vì vậy nếu nguồn tài trợ này phải thay thế bằng vốn ngắn hạn là điều bất hợp lý.  Đồng nghĩa với việc biến động vốn lưu động thuần sẽ giảm dần rồi âm.

Bước 3: Đọc – phân tích báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là số liệu thể hiện tổng kết doanh thu, chi phí hoạt động của doanh nghiệp định kỳ trong quý hoặc năm. Trong bảng này sẽ thể hiện chi tiết về hoạt động kinh doanh chính, hoạt động tài chính và hoạt động khác. Trong đó: 

  • Hoạt động kinh doanh chính phản ánh doanh thu thuần từ việc sản xuất, bán hàng và cung cấp dịch vụ, giá vốn hàng bán, lợi nhuận gộp phát sinh, doanh thu từ hoạt động tài chính, chi phí phát sinh, biên lợi nhuận gộp…
  • Hoạt động tài chính phản ánh số liệu về doanh thu tài chính như lãi đầu tư, lãi chênh lệch tỷ giá, lãi tiền gửi,… và chi phí tài chính, lỗ đầu tư, lãi vay,… 
  • Hoạt động khác thể hiện kết quả của các kế hoạch khác nằm ngoài hoạt động kinh doanh chủ chốt của doanh nghiệp, ví dụ như thu nhập từ lãi thanh lý, bồi thường hợp đồng, chi phí do lỗ thanh lý, vi phạm hợp đồng,…Thông thường khoản chi phí này sẽ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong cơ cấu kinh doanh.

Công thức chung ở phần này là Lợi nhuận = Doanh thu – Chi phí. Tóm lại, để phân tích báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, đầu tiên phải phân loại doanh thu và chi phí, sau đó tính toán tỷ trọng so với tổng doanh thu và tổng chi phí, nếu có những phát sinh bất thường thì phải phản ánh kịp thời, ghi chú các mục có sự biến động lớn để theo dõi.

Tuy nhiên, nhà đầu tư phải lưu ý rằng báo cáo này không phản ánh dòng tiền thu chi trong kỳ. Vì vậy để đảm bảo tính chính xác bạn phải kết hợp so sánh và đánh giá thêm bảng cân đối kế toán và báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

Bước 4: Đọc – phân tích báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Đây là bảng số liệu yêu cầu bạn phải phân tích chi tiết từng hạng mục để xác định rõ khả năng sinh lời của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian cụ thể.

Cụ thể báo cáo lưu chuyển tiền tệ thể hiện ba dòng tiền cơ bản:

  • Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh: là các dòng tiền thu vào – chi ra liên quan đến thu nhập và chi phí của doanh nghiệp và xảy ra thường xuyên trong quá trình sản xuất kinh doanh. Dòng tiền này được lấy từ chính kết quả kinh doanh của tổ chức chứ không lấy từ huy động vốn hoặc vay nợ.
  • Dòng tiền từ hoạt động đầu tư: là dòng tiền phát sinh liên quan đến hoạt động đầu tư tài sản cố định, đầu tư bất động sản và đầu tư tài chính.
  • Dòng tiền từ hoạt động tài chính: là một phần của báo cáo lưu chuyển tiền tệ của công ty, cho biết các dòng tiền thuần được sử dụng để tài trợ cho công ty. Dòng tiền này phát sinh từ các hoạt động tạo ra thay đổi về quy mô và kết cấu vốn của công ty.

Lưu ý:

  • Số liệu trên bảng báo cáo lưu chuyển tiền tệ có thể âm hoặc dương. 
  • Nếu dòng tiền trả cổ tức của doanh nghiệp đều đặn trong dài hạn chứng tỏ tình hình tài chính lành mạnh, lợi nhuận công bố là thực tế.
  • Ngược lại, nếu doanh nghiệp đang trong thời kỳ tăng trưởng có thể không trả cổ tức, hoặc đưa ra chính sách chi trả cổ tức hợp lý để giải thích.

Bước 5: Đọc – phân tích thuyết minh báo cáo tài chính

Tại đây, doanh nghiệp sẽ giải thích các thông tin dựa trên số liệu của bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động và báo cáo lưu chuyển tiền tệ một cách chi tiết. Cụ thể sẽ trình bày các nội dung về:

  • Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp;
  • Kỳ kế toán và đơn vị tiền tệ sử dụng trong kế toán;
  • Chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán áp dụng;
  • Các chính sách kế toán áp dụng;
  • Thông tin bổ sung cho các khoản mục trên Bảng cân đối kế toán;
  • Thông tin bổ sung cho các khoản mục trên Báo cáo KQKD;
  • Thông tin bổ sung cho các khoản mục trên Lưu chuyển tiền tệ.

Những lưu ý khi phân tích báo cáo tài chính

Đối với nhà đầu tư khi tiến hành phân tích báo cáo tài chính cần lưu ý một số vấn đề sau:

  • So sánh dữ liệu ở từng thời điểm khác nhau (từng kỳ, hằng năm) để đánh giá xu hướng phát triển của doanh nghiệp.
  • So sánh số liệu với các doanh nghiệp kinh doanh trong cùng lĩnh vực để đánh giá lại điểm mạnh, yếu của tổ chức.
  • Các con số trên bảng cân đối chỉ mang tính thời điểm và báo cáo kết quả chỉ mang tính thời kỳ. Để có cái nhìn tổng quan bạn nên tham khảo thêm dữ liệu từ các báo cáo tài chính của 5 năm gần nhất.

Lời kết

Trên đây là các bước hướng dẫn chi tiết cách đọc báo cáo tài chính dễ hiểu và nhanh chóng. Hy vọng bài đọc đã giúp bạn hiểu hơn, tự mình phân tích được một báo cáo tài chính hoàn chỉnh. Chúc các bạn thành công!