Đáo hạn phái sinh là gì? Những điều cần biết về đáo hạn phái sinh

Đáo hạn phái sinh là khái niệm chỉ tồn tại trong thị trường chứng khoán phái sinh. Chắc hẳn các nhà đầu tư lâu năm đều đã quen thuộc với khái niệm này. Tuy nhiên, vẫn còn một số nhà đầu tư mới vẫn chưa hiểu rõ đáo hạn phái sinh là gì? Nó diễn ra vào thời điểm nào, ảnh hưởng thế nào đến thị trường? Bài viết dưới đây sẽ giúp các bạn làm rõ những vấn đề trên, cùng theo dõi nhé!

Đáo hạn phái sinh là gì?

Ngày đáo hạn phái sinh có tên gọi tiếng Anh là Expiration date, được hiểu là ngày hiệu lực cuối cùng của những hợp đồng phái sinh như hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai,…Vào ngày đáo hạn, hợp đồng tương lai của tháng hiện tại được tất toán thành tiền mặt và chuyển sang các tháng tiếp theo để giao dịch.

Vào thời gian trước hoặc trong ngày đáo hạn phái sinh, người nắm vị thế trong hợp đồng phái sinh có thể chọn đóng vị thế để ghi nhận lãi/lỗ, thực hiện quyền theo hợp đồng hoặc để nguyên hợp đồng không giá trị đáo hạn. Trường hợp giữ nguyên hợp đồng không giá trị đáo hạn thường hiếm khi xảy ra, bởi vì nhà đầu tư sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị lỗ nặng nếu không đóng vị thế.

Thời điểm đáo hạn chứng khoán phái sinh          

Không giống như thị trường chứng khoán cơ sở, tại thị trường chứng khoán phái sinh, toàn bộ hợp đồng đều có ngày đáo hạn cụ thể. Thời điểm đáo hạn phái sinh không cố định. Mỗi loại hợp đồng phái sinh sẽ có ngày đáo hạn khác nhau. Vào ngày đáo hạn phái sinh, các giao dịch của hợp đồng sẽ dừng lại và được chuyển thành tiền mặt.

Tại Việt Nam, ngày đáo hạn phái sinh thường diễn vào thứ 5 của tuần thứ 3 trong tháng đáo hạn. Dù là thời điểm nào, thị trường luôn tồn tại 4 hợp đồng tương lai được giao dịch. Tháng đáo hạn của các hợp đồng này lần lượt là tháng hiện tại, tháng kế tiếp và tháng cuối cùng của 2 quý gần nhất.

Ví dụ:

Trong quý I năm 2022, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam diễn ra 3 phiên giao dịch:

  • Mã VN30F2201 (Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 tháng 1/2022) có lịch đáo hạn vào tháng 1/2022, ngày giao dịch đầu tiên là 10/12/2021. Khi đó, ngày đáo hạn phái sinh là 20/1/2022, ngày thanh toán cuối cùng là 21/1/2022.
  • Mã VN30F2202 có lịch đáo hạn vào tháng 2/2022 với ngày giao dịch đầu tiên là 15/1/2022. Khi đó, ngày đáo hạn là 17/2/2022, ngày thanh toán cuối cùng là 18/2/2022.
  • Mã VN30F2203 có lịch đáo hạn trong tháng 3/2022, ngày giao dịch đầu tiên là 22/9/2021. Như vậy, ngày đáo hạn là 17/3, ngày thanh toán cuối cùng là 18/3/2022.

Đáo hạn phái sinh ảnh hưởng như thế nào tới thị trường?

Trong giai đoạn đầu của hợp đồng, thị trường không có nhiều biến động hay thay đổi giao dịch. Nhưng càng đến gần ngày đáo hạn, thị trường càng trở nên nhộn nhịp và biến động mạnh mẽ hơn do hoạt động thực hiện vị thế ồ ạt của các nhà đầu tư. Do đó, bạn cần phải nắm rõ ngày đáo hạn khi tham gia thị trường phái sinh, để thực hiện đóng các vị thế kịp thời, giúp chốt lời và cắt lỗ hiệu quả.

Tại thị trường chứng khoán Việt Nam, thời điểm đáo hạn phái sinh thu hút sự chú ý rất lớn của giới đầu tư vì sự lên xuống đột ngột của chỉ số VN30 trên thị trường chứng khoán cơ sở. 

Theo thống kê, từ khi ra đời đến nay, phần lớn các phiên đáo hạn hợp đồng phái sinh VN30 đều chịu tác động mạnh bởi ngày đáo hạn. Đặc biệt là những phiên ATC đang tăng bổng chuyển sang giảm mạnh. Nguyên nhân do đối tượng nhà đầu tư là khối tự doanh công ty chứng khoán thường có xu hướng bán mạnh trong thời điểm đáo hạn, nhằm kiếm lợi nhuận từ sự chênh lệch giữa hợp đồng tương lai VN30 và chỉ số VN30. Như vậy, có thể thấy thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam phù hợp với đối tượng nhà đầu tư là các tổ chức, doanh nghiệp hơn so với những nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Một số lưu ý khi giao dịch vào ngày đáo hạn phái sinh

Ngày đáo hạn phái sinh là thời điểm rất quan trọng với hợp đồng tương lai. Khi giao dịch vào ngày này, nhà đầu tư cần lưu ý một số vấn đề sau:

  • Khi kết thúc phiên giao dịch trong ngày đáo hạn hợp đồng phái sinh, vị thế đang mở sẽ được đóng tự động. Chênh lệch điểm số giữa hợp đồng tương lai với VN30 chính là lãi/lỗ của nhà đầu tư và sẽ được thanh toán ngay trong ngày hôm đó.
  • Với các nhà đầu tư chưa mở hoặc đã đóng vị thế trước khi phiên ATC trong ngày đáo hạn diễn ra, nếu muốn tìm kiếm lợi nhuận nhanh chỉ trong 30 giây, nhà đầu tư cần xác định mức chênh lệch điểm giữa chỉ số hợp đồng tương lai và chỉ số VN30 để đưa ra quyết định đặt lệnh ATC mua hay ATC bán.
  • Với nhà đầu tư đang mở vị thế, nếu mức chênh lệch điểm giữa chỉ số hợp đồng tương lai và VN30 thuận lợi với vị thế hiện tại thì có thể giữ và duy trì vị thế này đến hết phiên ATC. Nếu bất lợi với vị thế hiện tại, nhà đầu tư có thể đặt lệnh ATC với số lượng hợp đồng gấp đôi vị thế hiện tại để có thể đảo chiều vị thế.
  • Thị trường luôn xảy ra diễn biến bất ngờ, nhất là vào những phút cuối của phiên ATC trong ngày đáo hạn, trong đó có thể có sự can thiệp của một số ”ông lớn”. Do vậy, nhà đầu tư cần xem xét ra quyết định một cách cẩn thận.

Lời kết

Đáo hạn phái sinh là yếu tố đặc biệt quan trọng mà nhà đầu tư cần quan tâm khi tham gia vào thị trường chứng khoán phái sinh. Hy vọng qua bài viết trên, các nhà đầu tư đã hiểu rõ hơn về ngày đáo hạn, cũng như các đặc điểm và lưu ý để giao dịch hiệu quả vào thời điểm này. Chúc các bạn luôn đầu tư thành công!